Czy muzeum założone przez osobę fizyczną jest organizacją pozarządową?
Zgodnie z postanowieniami art. 1 ustawy z dnia 21 listopada 1996r. o muzeach (Dz. U. z 1997r. Nr 5, poz. 24 ze zm.) muzeum jest jednostką organizacyjną, nienastawioną na osiąganie zysku niezależnie od tego, który z podmiotów wymienionych w art. 5 ust 1 cyt. ustawy nadaje mu statut (regulamin). Jednym z tych podmiotów może być osoba fizyczna. Jest oczywiste, że jednostka organizacyjna jaką jest muzeum utworzone przez osobę fizyczną nie jest jednostką sektora finansów publicznych w rozumieniu ustawy z dnia 30 czerwca 2005r. o finansach publicznych (Dz. U. Nr 249, poz. 2104 ze zm.).
Brzmienie art. 3 ustawy z dnia 24 kwietnia 2003r. o działalności pożytku publicznego i wolontariacie (Dz. U. Nr 96, poz. 873 ze zm.):
cit.: „Organizacjami pozarządowymi są, niebędące jednostkami sektora finansów publicznych, w rozumieniu przepisów o finansach publicznych (warunek 1), i niedziałające w celu osiągnięcia zysku (warunek 2), osoby prawne lub jednostki nieposiadające osobowości prawnej utworzone na podstawie przepisów ustaw (warunek 3), w tym fundacje i stowarzyszenia, z zastrzeżeniem ust. 4”.
Zgodnie z zapisem ustawy o muzeach (Dz. U. z 1997r. Nr 5, poz. 24 ze zm.) muzeum założone przez osobę fizyczną spełnia wszystkie trzy warunki: nie jest jednostką sektora finansów publicznych,nie działa w celu osiągnięcia zysku (wymóg ustawy o muzeach art. 1), zostało założone na mocy ustawy o muzeach.
Powyższe oznacza, że muzeum utworzone przez osobę fizyczną, spełnia wszystkie kryteria jakie winna spełniać jednostka nieposiadająca osobowości prawnej, by zostać uznana za jednostkę pozarządową zgodnie z przepisami art. 3 ustawy z dnia 24 kwietnia 2003r. o działalności pożytku publicznego i wolontariacie (Dz. U. Nr 96, poz. 873 ze zm.), której celem statutowym jest działalność społecznie użyteczna mieszcząca się w sferze zadań publicznych wymienionych w art. 4 tej ustawy.
Ponadto zgodnie z Zaleceniem CM/Rec(2007)14 Komitetu Ministrów dla państw członkowskich w sprawie statusu prawnego organizacji pozarządowych w Europie (Przyjętego przez Komitet Ministrów w dniu 10 października 2007 r. na 1006. posiedzeniu Zastępców Ministrów) za organizację pozarządową należy uznać organy lub organizacje utworzone zarówno przez indywidualne osoby (fizyczne lub prawne), jak i przez grupy takich osób. Organizacje te mogą posiadać strukturę członkowską lub nieczłonkowską. Organizacjami pozarządowymi mogą być organy lub organizacje nieformalne lub posiadające osobowość prawną.
Naszym zdaniem, mając powyższe na uwadze, należy stwierdzić, iż muzeum założone przez osobę fizyczną zgodnie i na mocy ustawy o muzeach (Dz. U. z 1997r. Nr 5, poz. 24 ze zm.) jest organizacją pozarządową w myśl przepisów ustawy z dnia 24 kwietnia 2003r. o działalności pożytku publicznego i wolontariacie (Dz. U. Nr 96, poz. 873 ze zm.).
Urzędnicy Ministerstwa Pracy są innego zdania.
Czy Ośrodek Ochrony Zbiorów Publicznych ma prawo dokonywać kontroli w muzeach prywatnych?
Ośrodek Ochrony Zbiorów Publicznych w Warszawie nie ma konstytucyjnego uprawnienia, z którego wynikałaby delegacja ustawowa, do dokonywania kontroli zbiorów prywatnych. Zgodnie z §6 statutu OOZP, jako publiczna instytucja kultury, Ośrodek ma prawo (?) kontroli zabezpieczania wyłącznie zbiorów publicznych.Wg Dyrektywy Rady 93/7/EWG z dnia 15 marca 1993r. Zbiory publiczne oznaczają – zbiory, które są własnością Państwa Członkowskiego, władz lokalnych lub regionalnych Państw Członkowskich, lub instytucję znajdującą się na terytorium Państwa Członkowskiego i zdefiniowaną jako publiczną zgodnie z ustawodawstwem tego Państwa Członkowskiego, taka instytucja jest własnością lub jest znacznie finansowana przez to Państwo członkowskie albo lokalne lub regionalne władze.Wg komentarzy do ustaw polskich zbiory publiczne stanowią własność Skarbu Państwa, jednostek samorządu terytorialnego oraz innych jednostek organizacyjnych zaliczanych do sektora finansów publicznych. Majątek publiczny w rozumieniu ustaw o finansach publicznych jak również o dostępie do informacji publicznej to majątek wszystkich podmiotów publicznych, a więc tak państwa, jego władz jak i samorządów. Majątek państwowych i samorządowych osób prawnych i podmiotów, w których państwo lub samorządy mają pozycję dominującą w rozumieniu przepisów o ochronie konkurencji i konsumentów.
W związku z powyższym nie widzę możliwości dokonywania jakichkolwiek kontroli przez pracowników OOZP w Warszawie w muzeach prywatnych bez naruszenia obowiązującego porządku prawnego. Zgodnie z Art. 21 ust. 1a Ustawy z dnia z dnia 21 listopada 1996 r. o muzeach muzealia muzeów prywatnych stanowią własność założyciela, co automatycznie wyłącza je spod kontroli OOZP.
Ponadto mam duże wątpliwości czy OOZP jako instytucja kultury ma prawo dokonywać jakichkolwiek kontroli nawet w muzeach państwowych i samorządowych. Ustawa o organizowaniu działalności kulturalnej takich uprawnień na daje. A Konstytucja RP stwierdza jasno - uprawnienia wynikają z ustaw.
PROCEDURA ZAKŁADANIA MUZEUM
Procedurę założenia muzeum należy rozpocząć od określenia zakresu działalności, np. regionalne, ludowe, wojskowe, etnograficzne itp.
najważniejszy jest regulamin (dla muzeów prywatnych) lub statut dla państwowych i samorządowych
wykaz ogólny eksponatów, które staną się podstawą muzeum opis pomieszczeń to jest zarazem zgłoszenie do MKiDN
opinia wójta/burmistrza nie jest niezbędna ale bardzo przydatna
Zaczynamy od napisania sobie regulaminu a przedtem zapoznajemy się z przepisami. Aktualny wykaz przepisów jest na stronach MKiDN.
Następnie należy sporządzić lakoniczny wykaz eksponatów zgodny z zaproponowanymi w regulaminie działami tematycznymi.
Potem należy napisać pisemko do Dyrektora Departamentu Dziedzictwa Kulturowego z informacją, iż w dniu .... założylismy muzeum .... i prosimy o zatwierdzenie regulaminu muzeum, załączamy wykaz eksponatów, regulamin i opis pomieszczenia.
CIERPLIWOŚCI!!! Procedura założenia muzeum trwa ok. 4 miesiące. Urzędnicy będą zniechęcać, ale proszę się nie dawać zniechęcić. Twardo ale uprzejmie do przodu.
W razie wątpliwości proszę pytać. Pomogę, jeśli będę potrafił.
Po założeniu muzeum należy założyć książkę inwentarzową eksponatów, opracować zasady zabezpieczenia i przenoszenia muzealiów, instrukcję p. poż. (służę wzorami).
